Houtrot in je kozijn herstellen: vullen of een nieuw stuk hout?

Houtrot in je kozijn herstel je door al het rotte hout weg te halen, de plek te behandelen met houtrotstop en te vullen met houtrotvuller. Is de rot te groot om te vullen, dan laat je het deel vervangen door nieuw hout in dezelfde vorm, meestal de onderdorpel. Een voorbeeldrapport van Monumentenwacht legt die grens bij de grootte van een golfbal: een vuistregel, geen vaste norm.^CBMW

Een zachte plek onder het raam is schrikken. Toch is houtrot in een kozijn zelden een reden om het hele kozijn te vervangen. In de meeste gevallen zit het op een paar plekken, en daar is herstel voor. Dit artikel laat zien hoe je houtrot herkent, hoe groot het mag zijn om het zelf te vullen, en wanneer een timmerman er een nieuw stuk hout in moet zetten. De vuistregel komt uit een voorbeeldrapport van Monumentenwacht, de stappen van de Consumentenbond.

Wat is houtrot?

Houtrot is hout dat door schimmels wordt afgebroken. Die schimmels hebben vocht nodig. Zolang hout droog blijft, gebeurt er weinig. Blijft er lange tijd water in het hout zitten, dan krijgen ze hun kans. Het hout wordt zacht, verkleurt, gaat brokkelen of scheuren. Hoe goed een houtsoort er van nature tegen kan, zegt de duurzaamheidsklasse. Vuren (klasse 4) is kwetsbaarder dan meranti (klasse 2) of Accoya (klasse 1).^SKH

De oorzaak is bijna altijd water dat ergens niet weg kan. In het voorbeeldrapport van Monumentenwacht wordt achterstallig onderhoud genoemd, samen met een houtsoort die minder geschikt is voor de plek.^MW Een kapotte verflaag, open naden en een onderdorpel waar het water op blijft staan, zijn de klassieke plekken.

Zo herken je houtrot

• De schroevendraaiertest. Druk met een schroevendraaier in het hout. Gaat hij er makkelijk in, dan is het hout zacht.^CB
• Waar je kijkt. Onderin: de onderdorpel, de hoeken waar stijl en dorpel samenkomen, en de voet van de stijlen. Daar blijft het water het langst.
• Wat je ziet. Verf die bladdert of blaast, donkere verkleuring, open naden tussen de delen, en hout dat bij het aanraken brokkelt.

Neem het jaarlijkse rondje langs je kozijnen serieus. Milieu Centraal raadt aan ze elk jaar na te kijken en schade meteen bij te werken, zodat het niet erger wordt.^MC

Vullen of vervangen: een vuistregel

Monumentenwacht inspecteert historische panden. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed publiceerde een voorbeeldrapport van zo'n inspectie, over één monument. Daarin staat bij houtrot in een kozijn dit advies: haal het aangetaste hout grondig weg. Is de aantasting kleiner dan een golfbal, dan kan die met epoxy houtrotvuller hersteld worden. Is ze groter, dan moet de onderdorpel vervangen worden, met de bestaande vorm.^MW

Dat is advies over één kozijn, geen algemene norm. Als vuistregel is het wel bruikbaar: hoe groter de plek, hoe minder gezond hout de vuller nog houvast geeft. Twijfel je, laat een timmerman kijken.

Zelf herstellen in zes stappen

Voor een kleine plek volg je deze stappen. Ze komen uit de schilderhandleiding van de Consumentenbond.^CB

1. Hak het rotte hout weg met een beitel, tot al het rotte hout eruit is.
2. Kies een droge periode. Houtrotstop en vuller hebben een lange droogtijd, dus werk niet als er regen op komst is.
3. Behandel met houtrotstop. Strijk de plek en het hout eromheen ermee in, volgens het etiket.
4. Vul met houtrotvuller. Vul iets over, zodat je hem daarna vlak kunt schuren, en laat hem goed uitharden.
5. Schuur glad, eerst met korrel 80 en daarna met 120, zodat de vuller gelijk ligt met het hout.
6. Grondverf en aflak. Zet grondverf op de herstelde plek, het liefst lichter dan de aflak, en schilder daarna in twee lagen.

Hoe je de rest van het kozijn meteen meeneemt, lees je in houten kozijnen schilderen.

Een nieuw stuk hout: de onderdorpel

Is de plek groter dan een golfbal, dan adviseert Monumentenwacht in het voorbeeldrapport geen vuller maar nieuw hout.^MW Dan zaagt een timmerman het rotte deel eruit en zet hij er nieuw hout in. Bij een rotte onderdorpel wordt vaak de hele dorpel vervangen. Monumentenwacht adviseert daarbij de bestaande vorm aan te houden.^MW Gebruik bij voorkeur een houtsoort die past bij de rest van het kozijn en goed tegen vocht kan. In het voorbeeldrapport noemt Monumentenwacht fijndradig Oregon pine of douglas kernhout.^MW Douglas en Oregon pine staan bij SKH allebei in klasse 3.^SKH

Wat een timmerman of schilder voor dit werk vraagt, vonden we bij geen onafhankelijke bron. Vraag een offerte met een prijs per kozijn, en vraag wat er gebeurt met de rest van het schilderwerk.

Na het herstel

Een herstelde plek is zo sterk als de verflaag erover. Controleer hem bij je jaarlijkse rondje net zo goed als de rest van het kozijn. Zie je rond de vulling haarscheurtjes of verf die loslaat, werk dat dan meteen bij, voordat er opnieuw water achter komt.^MC Noteer wanneer je het kozijn hebt hersteld en geschilderd. Dan weet je bij de volgende schilderbeurt waar je extra op let.

Houtrot voorkomen

• Elk jaar nakijken en kapotte verf meteen bijwerken.^MC
• Op tijd schilderen: gemiddeld om de 5 tot 8 jaar, afhankelijk van de bron.^CBMC
• Een goede weldorpel houdt regenwater buiten, zodat het kozijn droger blijft en langer meegaat.^MC
• Een lichte kleur: donker hout warmt in de zon op, wat de verf zwaarder belast.^MC

Zit de rot op veel plekken tegelijk, dan rijst de vraag of herstel nog loont. Die afweging staat in houten kozijnen houden of kunststof nemen. Het overzicht van herstel staat in de gids houtrot herstellen.

Veelgestelde vragen

Hoe herken je houtrot in een kozijn?

Druk met een schroevendraaier in het hout. Gaat hij er makkelijk in, dan is het hout zacht en rot. Kijk vooral onderin: de onderdorpel en de voet van de stijlen.^CB

Kun je houtrot zelf repareren?

Een kleine plek wel: rot hout weghakken, houtrotstop, houtrotvuller, schuren en schilderen. Is de plek groter dan een golfbal, dan is vervangen meestal beter. Die vuistregel komt uit een voorbeeldrapport van Monumentenwacht.^CBMW

Wanneer moet de onderdorpel vervangen worden?

Als de rot te groot is om te vullen. In een voorbeeldrapport van Monumentenwacht ligt die grens bij een golfbal; daarboven adviseert het rapport de onderdorpel te vervangen door nieuw hout in dezelfde vorm. Zie het als vuistregel.^MW

Moet het hele kozijn eruit bij houtrot?

Meestal niet. In het voorbeeldrapport van Monumentenwacht wordt bij een rotte onderdorpel alleen die dorpel vervangen. Pas als het hout op veel plekken door en door rot is, wordt een nieuw kozijn een vraag.^MW